Sevde Kalafat
1 year ago - 2 Dakika, 18 Saniye

Türk Edebiýatynyň Umumy Pähimli Akyldary ''Gorkut Ata''

Prof. Dr. Fuat Köprülüniň aýdan bir sözi bardyr: “ Bütin Türk edebiýatyny tereziniň bir tarapyna, Gorkut Atany beýleki tarapyna goýsanyz ýene Gorkut Ata agyr geler.” Türk edebiýaty we dili üçin möhüm ýeri bolan Gorkut Ata Kitaby, Oguzlaryň hekaýasyny düşündiren geçiş döwri eserdir. Türk diliniň in gowy eserlerinden biri diýlip kabul ediler we ýarysy goşgy, ýarysy kyssa görnüşünde ýazylan bu dessan denemese hem milli dessan häsiýetindedir. Bir sözbaşy bilen başlaýan Gorkut Ata Kitaby, biri-birinden aýry emma ýakyn mahaly bütinligi içine alan, 12 dessan parçasyndan ybaratdyr. Yazylyş stili bolsa sadadyr we dessan stilidir. Gorkut Ata Kitabynyň häzirki wagytta Dresten beýlekisi Watikanda bolup, jemi iki nusgasy bardyr.

Şeylelikde, Türk edebiýaty üçin möhüm bolan bu eseri peyda eden Gorkut Ata kimdir?

Türk Edebiýatynyň Umumy Pähimli Akyldary

Oguzlaryň Baýat boýyndan diýlip bilinen, gelejek hakynda bilgiler berip, gopuz çalyp dessan sözleyen adyna Gorkut Ata diýilen dana Türk ozanydyr.

Indi hem bir eseriň sözbaşy bölümünde Gorkut Ata bilen bagly maglumatlar bölümüne göz atalyň!

“ Resul Aleyhisalam zamanyna ýakyn Baýat boýundan Gorkut Ata diýilen bir är orta çykdy. Oguzyň o kişi doly ýagdaýda bilijisidi. Näme diýse bolardy. Ýokardan dürlü habar sözlärdi. Hak Tagala onyň göwnüne ylham berdi. Gorkut Ata aytdy: Ahyr zamanda hanlyk täzeden Kaya boýuna geçer. Hiçkim ellerinden alyp bilmez, ahyr zaman kyýamat bolýança.

Bu aydanyny Osmanyň nesli ynha dowam edýär.

We entäk birnäçe muňa meňzeş söz aýtdy.

“Gorkut Ata Oguz kowmunyň kynçylyklarynyň üstesinden geldi. Näme aýtsa, buýursa kabul ederlerdi. Sözünü tutyp tamam ederlerdi.” Döwrüniň dana häsiýetine eýe bolan Gorkut Ata beren öwütleri we akylly sözleri bilen häzirki wagytda hem ýolymyza ýagty saçar.

“ Gorkut Ata aydypdyr: Alla Alla diymeseň işleriň düzelmez, Kadyr Tanry bermese är bayamaz. Owaldan yazylmasa gul başyna bela gelmez, ajal wagty bolmasa hiçkim ölmez. Ölen adam direlmez, çykan jan yza gelmez. Gürrüldap suwlar daşsa hem deňiz bolmaz. Ulumsylyk edeni Taňry halamaz, göwnüni uly tutan ärde döwlet bolmaz. Il oglyny beslemek bilen ogul bolmaz. Ulalan mahaly taşlap gider. Külden depe bolmaz. Giyewden ogul bolmaz. Gara eşek başyna gem ursan gatyr bolmaz. Hyzmatça köynek gewulkanlaryňdirsen öy hanymy bolmaz. Köp gar yağsa hem yaza galmaz.Ýaprakly yaşyl çemen güyze galmaz. Köne pagta mata bolmaz. Köne düşman dost bolmaz. Gara goç ata dözmese ýol alynmaz. Gara polat öz gylyjyny çalmasa düşman dönmez. Är malyna kyýmasa ady çykmaz. Gyz eneden görmese öwüt almaz. Ogul atadan görmese supra açmaz. Ogul atanyň ýerine yetişenidir, iki gözüniň biridir. Döwletli ogul bolsa ojagynyň közüdür. Ogul neylesin ata ölüp mal galmasa. Ata malyndan ne peýda başda döwlet bolmasa. Döwletsizlik şerinden Alla saklasyn hanym sizi!” sözleri bilen Gorkut Ata, edebiyat taryhynyň şahsiýetleri arasynda ýer alypdyr.