Sevde Kalafat
1 year ago - 1 Dakika, 48 Saniye

Şamanizmden bugünimize üýtgemeýän däp-dessurlar

Şamanizmden bugünimize üýtgemeýän däp-dessurlar


Şamanizm : transa geçip, ruhlar we Taňry bilen ynsanlar arasynda gatnaşygy ýerine ýetirip, dürli keselleri bejermekde, gowy ruhlaryň peýdaly täsirlerini dowam etdirme, erbet ruhlaryň bolsa zyýanly täsirlerini ýok etme güýjüne eýedirler. Şamanlaryň töwereginde toplanan gadymy köne ynanç şekillerinden biridir. Ata ruhlary we tebigat elementlerine ybadat etmek esasdyr. Merkezi Aziýa Şamanizminiň düýbi Gök Taňry, Gün, Ýer, Suw, ot, otlar we atalar ybadatyna baglydyr. Birnäçe ýerlere täsir eden Şamanizmiň täsirlerini gürrüňsiz Anadoluda hem görüp bileris. Häzirki wagta çenli gelen usullara berip biljegimiz bilinýän mysal, agaçlara, daşlara, suw çeşmeleriniň töweregini mata bilen daňmakdyr. Şu wagt hem dileg etmek isleýän adamlaryň gubur we agaçlara mata daňmasy Şamanizmiň täsiriniň bolandygyny görkezýän bir dessurdyr.

Resi gurşun dökme dessury hem Şamanizmden gelipdir. “Kut Guýma“ ady berilen bu dessur, erbet ruhlardan biriniň ogyrladygy “bagtlylyk we ýazgytyň“ yza gaýtaryp berilmesi üçin edilen jady kökli görnüşünde bir dabaradyr.

Anadoluda käbir ýerlerde Şamanist Ýakutlar we Altaýlarda bolanlygy bilinen agaç ybadady hem bardyr. Çagasy bolmaýan zenanyň, agajyň aşagyndan geçmesi, agaja dileg edip çaga islemesi muňa mysaldyr.


Şamanizmden bugünimize üýtgemeýän däp-dessurlar


Al aýaly diýilip bilinen erbet ruhyň bar bolanlygy ynanjy hem bardyr. Al aýaly, albasan bütin Musluman Türklerde bardyr. Lohusa aýala we çagasyna musallat bolandygy çak edilen, täze çaga doguran zenanyň saçyna gyzyl mata daňylar ýa-da ýasdygyna ýabak, iňňe dakylar.

Häzirki wagtda bilinen “ göz monjuk, düýe monjugy” zatlary, käbir adamlara berilen gudratly tapawutlylyklar sebäbi bilen, sereden mahaly adamlarda erbet täsirler yz goýjagyny ynandyklary üçin ulanylýar. Göz degmesi düşünjesi hem iň köne Türk ynançlaryndandyr.


Şamanizmden bugünimize üýtgemeýän däp-dessurlar


Giden myhmanyň yzyndan suw dökmek hem Şamanizmdäki suw ybadatyna mysal bolup biler. Halanmaýan bir ýagdaý eşidilen mahaly eli üç gezek tagta ýada gaty bir ýere urmak, erbetliklerden goranmak we erbet ruhlaryň eşitmesine many bolmak maksady bilen ýerine ýetirilmesi hem Şamanizim dessurydyr.

Şamanizme göre it, ruhyň ýakynladygyny bilen ajy bir şekilde uwlamaga başlar. Häzirki wagtda Anadolyda köpek uwlamasy erbetlik diýlip kabul edilýär.

Şaman ybadatlarynda, gopuz ulanylar we sazsyz bir ybadat göz önüne getirilmez. Anadoly Alewiliginde ýerine ýetirilen ybadat hem sazdan aýratyn hasap edilmez. Bu ýerde hem Şamanizmin täsirlerini görüp bileris.